We Wrocławiu zachowały się unikalne archiwalne historyczne dokumenty medyczne, sięgające nawet 120 lat wstecz, a także znacznie starsze. Dokumenty te są nieocenionym źródłem dla badaczy historii medycyny i genealogii. W dalszej części artykułu na iwroclaw.com wyjaśnimy, co czyni je interesującymi. W szczególności, jak zobaczymy, często opisują one tragiczne losy kobiet, które padły ofiarą brutalnych zbrodni.
Archiwum kliniki dla kobiet
Jeden z najbardziej wzruszających dokumentów przechowywany jest we wrocławskiej Klinice dla Kobiet. Jest to dokumentacja medyczna 37-letniej wdowy o imieniu H., która została przyjęta do szpitala w marcu 1946 roku. Kobieta była w ciąży po tym, jak kilka miesięcy wcześniej została zgwałcona. Prokurator wydał zaświadczenie, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa, a jej przerwanie nie było sprzeczne z prawem. Dokument ten świadczy o poważnych urazach moralnych i fizycznych, które wiele kobiet musiało znosić w tamtych czasach.
Dokumentacja szpitalna z lat 40. często zawiera historie kobiet, które padły ofiarą przemocy. Wiele z nich nosiło niemieckie nazwiska, ale są też nazwiska Polek, które przybyły do Wrocławia z innych regionów, takich jak Kraków. Dokumenty te stały się cennym źródłem do badania interakcji między społecznościami starych i nowych mieszkańców miasta w okresie powojennym.
Badania Alana Weissa
Alan Weiss, współautor „Spod ziemi patrzy Breslau”, również wniósł znaczący wkład w badania archiwów szpitalnych. Korzystając z różnych źródeł, w tym ksiąg kościelnych, rejestrów adresowych i podatkowych, zrekonstruował biografie wielu mieszkańców Breslau (obecnie Wrocławia). W jednej z tych biografii Weiss odtworzył losy H., która mieszkała z rodziną na Stabłowicach. Mąż kobiety zginął na froncie wschodnim podczas II wojny światowej, pozostawiając ją samą z dziećmi. Takie kobiety często stawały się ofiarami przemocy po wojnie, co znajduje odzwierciedlenie w dokumentacji szpitalnej.
Zachowane dokumenty kliniki
W archiwum kliniki znajdują się starannie oprawione tomy zawierające informacje o pacjentkach: ich imiona i nazwiska, miejsca urodzenia, adresy, diagnozy, historie chorób i leczenia. Wśród nich znajdują się informacje o kobietach z różnych miejscowości Dolnego Śląska, m.in. z Żagania, Głogowa i Nysy. Akta zawierają również informacje o stanie zdrowia i warunkach socjalnych tych kobiet.
Klinika nie tylko odbierała porody, ale także przeprowadzała operacje, takie jak wycięcie wyrostka robaczkowego i leczenie chorób kobiecych. Wiele pacjentek cierpiało na raka, co czyni te archiwa jeszcze cenniejszymi dla badań medycznych.
Powojenna dokumentacja medyczna i zmiana władzy
Dokumenty z lat 40. odzwierciedlają również okres przejściowy po wojnie. Na przykład w pracowni radioterapii jeszcze w lutym 1945 r. prowadzono dokumentację w języku niemieckim, a po wojnie kontynuowano ją w języku polskim. Istnieją dokumenty, w których polskie nazwy miast i nazwiska przeplatają się z niemieckimi, co pokazuje wielonarodowy charakter ówczesnej ludności Wrocławia.
Żydowscy pacjenci we wrocławskich szpitalach
Dokumenty pokazują, że klinika leczyła również osoby pochodzenia żydowskiego, z których wiele przeżyło Holokaust. Po II wojnie światowej na Dolnym Śląsku mieszkało kilkadziesiąt tysięcy Żydów, a dokumentacja medyczna często zawiera informacje o ich przynależności religijnej. Dlatego też dokumentacja medyczna jest również interesująca dla badaczy Holokaustu.
Ośrodek Pamięci i Dokumentacji Historycznej i jego archiwa medyczne
Archiwa medyczne to wyjątkowe źródła informacji, które otwierają przed badaczami liczne karty historii medycyny. W szczególności we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku takie dokumenty są niezwykle cenne dla badania zarówno historii medycyny, jak i aspektów społecznych, które wpływały na życie lokalnych mieszkańców. Na tym polu aktywnie działa Ośrodek Pamięci i Dokumentacji Historycznej, który gromadzi i opracowuje materiały związane z działalnością placówek medycznych i lekarzy.
Zgromadzone archiwa zawierają nie tylko dokumentację medyczną, ale także historie odzwierciedlające złożone ludzkie losy. Dokumenty te mogą opowiadać o tragicznych przypadkach, błędach medycznych, epidemiach, które szalały w regionie, a nawet o sukcesach w walce z poważnymi chorobami. Niektóre z nich dotyczą tragicznych wydarzeń związanych z brakiem opieki medycznej w krytycznych okresach historii, takich jak wojny lub poważne epidemie.
W szczególności archiwa wrocławskiej Kliniki Ginekologicznej zawierają cenne informacje o chorobach, operacjach i innych zabiegach medycznych wykonywanych na kobietach ponad sto lat temu. Dzięki tym zapisom badacze mogą odtworzyć obraz praktyki medycznej i metod leczenia na początku XX wieku. Ośrodek archiwizuje dokumenty lekarzy i dentystów oraz udostępnia je historykom i pasjonatom badającym różne aspekty życia mieszkańców regionu.
Szczególnie ważne są zbiory takie jak ten zgromadzony przez profesora Ludwika Hirschfelda. Znajdują się w niej artefakty i dokumenty obrazujące medyczną historię Wrocławia. Materiały te obejmują dokumentację medyczną i wyniki badań naukowych, które mogą rzucić światło na tragiczne losy pacjentów cierpiących z powodu epidemii lub nieuleczalnych chorób.
Średniowieczne szpitale
Ciekawe informacje można znaleźć również w dokumentach dotyczących średniowiecznych szpitali we Wrocławiu. Służyły one często jako miejsce schronienia dla biednych, chorych, słabych i starych, którzy byli na skraju przetrwania. Osoby te często trafiały do takich instytucji z powodu ubóstwa lub ciężkiej choroby, co samo w sobie jest bardzo tragiczne.
Instytucje te odgrywały również rolę nie tylko szpitali, ale także miejsc, w których ludzie, którzy nie mogli już pracować z powodu wieku lub choroby, mogli spędzić swoje ostatnie lata, czasami odcięci od społeczeństwa. Można to również zobaczyć w kontekście historycznym. Na przykład najazd tatarski w 1241 r., który dotknął również Wrocław, prawdopodobnie przyczynił się również do powstania niektórych instytucji charytatywnych zajmujących się rannymi lub przesiedleńcami.
Szpitale mogły być sceną wielu osobistych tragedii, ponieważ poziom medycyny w tamtych czasach był dość niski. Wielu osobom nie można było zapewnić skutecznej opieki, przez co skazane były na śmierć, często bardzo bolesną.
Po przeniesieniu głównej części Wrocławia na lewy brzeg Odry, na terenie tzw. pasa ziemi książęcej, w XIII wieku powstało kilka ważnych klasztorów i szpitali. Jednym z nich był szpital św. Elżbiety, który został podarowany Zakonowi Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Data jego założenia nie jest dokładnie znana, ale uważa się, że miało to miejsce między 1230 a 1253 rokiem.
Szpital został ufundowany przez księżną Annę i jej synów. Instytucja miała nie tylko cel medyczny, ale także służyła jako schronienie dla biednych, słabych i starych ludzi. Jego działalność miała również aspekt religijny – ludzie wpłacali datki na jego utrzymanie, aby zapewnić sobie opiekę na starość i zbawienie duszy.
Na zakończenie
Zachowane archiwalia dostarczają cennych informacji nie tylko o stanie medycyny we Wrocławiu, ale także o losach kobiet, które przeżyły tragiczne wydarzenia. Dokumenty te są częścią historii miasta i wymagają dalszej konserwacji i badań, bowiem odzwierciedlają rzeczywistość społeczną i medyczną minionych epok.