„Stefan Kuczyński – lekarz patriota wierny swojemu miastu nieprzerwanie od 1914 roku”.
Są to słowa, które widnieją na pamiątkowej tablicy na domu lekarza przy ulicy Kazimierza Śląskiego 45 we Wrocławiu. Te słowa najlepiej opisują życie Kuczyńskiego, który całe swoje życie bezinteresownie poświęcił działalności na rzecz wrocławskiej Polonii. Szczegóły jego biografii i ofiarnej działalności opisujemy poniżej na stronie iwroclaw.com.
Wczesne lata i wykształcenie
Stefan Ludwik Kuczyński urodził się 25 sierpnia 1894 r. w Smolicach jako syn Rocha i Heleny Kuczyńskich. Miał kilkoro rodzeństwa, w tym Stanisława Ignacego i Mieczysława Seweryna. Ten pierwszy był jego przyrodnim bratem.
Stefan ukończył szkołę podstawową w Smolicach, a gimnazjum w Rawiczu. W 1914 r. rozpoczął studia medyczne we Wrocławiu (wówczas Breslau). Wiadomo też, że nasz bohater był stypendystą Towarzystwa Pomocy Naukowej w Poznaniu. Studia przerwał wybuch I wojny światowej, kiedy to został powołany do wojska. Po wojnie, w 1918 roku, Kuczyński wziął udział w Powstaniu Wielkopolskim, gdzie służył w oddziale sanitarnym pod Rawiczem. Według profesora Gerwazy Świderskiego Kuczyński wykazał się zaciekłą lojalnością podczas walk, w tym w obronie stacji kolejowej w rodzinnych Smolicach.
Aktywny udział w ruchach narodowowyzwoleńczych
W 1919 r. Kuczyński służył w Głównym Szpitalu Wojskowym Wojska Polskiego w Poznaniu, szybko jednak powrócił do Wrocławia, by ukończyć studia medyczne. Koniec I wojny światowej i walka o granice Polski stały się motorem zmian we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku. Stefan aktywnie zaangażował się w pracę Polskiej Rady Ludowej, która reprezentowała lokalną społeczność polską. Wraz z innymi działaczami starali się wspierać świadomość narodową i polityczną, a także pomagać pracownikom plebiscytowym na Górnym Śląsku.
Stefan Kuczyński pracował również w polskiej szkole na prośbę studentki medycyny, Haliny Szuman. Rozpoczął pracę w „szkółce” (tj. szkole powszechnej) mieszczącej się początkowo przy ulicy Henryka Pobożnego 8, a następnie przeniesionej do budynku przy ulicy Nowej. Po zniszczeniu budynku Kuczyński wyremontował go, zorganizował ogrzewanie i własnoręcznie wykonał ławki szkolne. Zorganizował również bibliotekę i opracował materiały dydaktyczne do historii i geografii.
Ponadto nasz bohater pracował w Bibliotece Narodowej i Polskim Biurze Plebiscytowym. Dzięki wsparciu Karola Marcinkowskiego wrocławski lekarz kontynuował studia i został stypendystą tej słynnej postaci, która stworzyła Towarzystwo Pomocy Naukowej i Towarzystwo Filomeny Polonii.
Działalność podczas II wojny światowej i aresztowanie
W 1924 r. Kuczyński ukończył studia medyczne i rozpoczął pracę jako lekarz. Podczas II wojny światowej bezinteresownie pomagał polskim robotnikom przymusowym przybywającym do Wrocławia. Stefan wystawiał zaświadczenia lekarskie, które pozwalały na przeniesienie ich do lżejszych prac. Podczas kampanii wrześniowej 1939 r. pomagał rannym żołnierzom 25 Dywizji Piechoty w Szpitalu Wszystkich Świętych we Wrocławiu.
Według Felicyty Podlak-Damczyk, przebywając we Wrocławiu w 1941 r., dr Kuczyński bardzo dbał o zachowanie polskości miasta i działalność polskiej społeczności. Być może (jej osobiste zdanie!) nawet bardziej niż o zdrowie mieszkańców.
W 1942 r. 18 czerwca Kuczyński został aresztowany pod zarzutem przygotowywania „spisku przeciwko państwu”. Oskarżono go o współpracę z polską organizacją konspiracyjną Olimp, która zajmowała się integracją Polaków, samopomocą, sabotażem i rozpowszechnianiem wiadomości o sytuacji na froncie. Organizacja wchodziła w skład Inspektoratu Katowice Związku Walki Zbrojnej (SZP-ZWZ), a Olimp był miejscem jej spotkań. Kuczyński, który pracował jako lekarz w niemieckiej firmie ubezpieczeniowej, odegrał ważną rolę w działalności grupy, ale ostatecznie uniknął kary.
Około rok później, w 1943 r., odbył się proces, podczas którego część zarzutów została wycofana, a Kuczyński został uniewinniony. Po tym wydarzeniu Stefan powrócił do swojej pracy medycznej i był w stanie zrobić wiele, aby uratować życie swoich rodaków. Na przykład podczas wojny Kuczyński pomagał grupie w Kobylinie, która opiekowała się chorymi Polakami.
Ochrona ludności cywilnej podczas oblężenia Wrocławia
25 sierpnia 1944 r., kiedy Armia Czerwona rozpoczęła ofensywę, Wrocław został ogłoszony twierdzą. W styczniu 1945 r. miasto przygotowywało się do obrony. Kuczyński został przydzielony do dwóch placówek medycznych: gabinetu dla pacjentów z chorobami wewnętrznymi przy ulicy Włodkowica 20/22 oraz ośrodka chirurgicznego w schronie przeciwbombowym przy ulicy Poznańskiej. W miarę zbliżania się Armii Czerwonej organizowano ewakuację ludności cywilnej. Dzięki interwencji Kuczyńskiego jego rodzina nie została ewakuowana, co pozwoliło im uniknąć niebezpiecznych warunków przetrwania na mrozie.
Podczas walk o Wrocław w 1945 r. Kuczyński udzielał pomocy polskim mieszkańcom miasta. Jeden z wielu obozów, w którym pod ciągłym ostrzałem znajdowało się kilka tysięcy Polaków, mieścił się przy ulicy Górskiej. Stefan przekonał niemieckich dowódców do ewakuacji więźniów obozu, argumentując, że nadużywają oni środków medycznych. Umożliwiło to przeniesienie więźniów w bezpieczniejsze miejsce, co było kluczowe ze względu na ograniczone zaplecze medyczne w mieście.
Stefan Kuczyński przeżył straszliwe walki o Festung Breslau. Dzień 7 maja 1945 r., kiedy w mieście ustał ostrzał, określił jako dzień, w którym przyjął na siebie nowe obowiązki. Należała do nich walka z epidemią tyfusu i biegunki oraz pożarami, a także odbudowa polskiego Wrocławia.
Powojenna działalność i uznanie
Po zakończeniu wojny Kuczyński aktywnie przyczynił się do odbudowy systemu opieki zdrowotnej we Wrocławiu, stając się jednym z tych, którzy pomogli „podnieść miasto z ruin”. W 1957 r. został wybrany na prezesa Dolnośląskiego Towarzystwa Lekarskiego, w którym odgrywał znaczącą rolę. Do końca życia pracował w przychodni rejonowej. Stefan Kuczyński zmarł w 1969 roku, pozostawiając po sobie znaczącą spuściznę jako lekarz i osoba publiczna. Kilka faktów o rozpoznawalności tego człowieka:
- Profesor Świderski zaznaczył, że Kuczyński w pełni spłacił dług wobec Karola Marcinkowskiego za otrzymane stypendium na studia medyczne.
- W 1980 r. na domu we Wrocławiu, w którym mieszkał Kuczyński, została zainstalowana tablica pamiątkowa ufundowana przez profesora Gerwazego Świderskiego.
- Imieniem Stefana Kuczyńskiego nazwano nagrodę przyznawaną przez Dolnośląską Izbę Lekarską.
- Stefan został odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym.
Życie i działalność Stefana Kuczyńskiego jest przykładem wysokiego poświęcenia dla zawodu i patriotyzmu. Zasługi lekarza na polu medycznym, pomoc Polonii w czasie wojny i powojenna praca przy odbudowie miasta sprawiły, że stał się wybitną postacią w historii Wrocławia. Upamiętniają go nie tylko tablice pamiątkowe, ale także wspomnienia osób, którym pomagał i ich potomków, a także wpływ, jaki wywarł na rozwój lokalnej medycyny i życia społecznego.