W dalszym ciągu opowiadamy o wybitnych działaczach kultury pochodzących z Wrocławia. W tym artykule skupimy się na Ewie Stachniak, która urodziła się na Dolnym Śląsku, ale później wyemigrowała do Kanady. Na iwroclaw.com pokrótce omówimy jej biografię, a następnie zwrócimy większą uwagę na niektóre dzieła pisarki, która pozostawiła znaczący ślad w historii kultury.
Biografia
Oto, co sama autorka mówi o sobie. Urodziła się i wychowała we Wrocławiu i od najmłodszych lat, dzięki dalekowzrocznej matce, zaczęła dogłębnie uczyć się języka angielskiego. Tak naprawdę był to jej drugi język ojczysty, który pomógł jej później zaadaptować się w Kanadzie.
W Polsce Ewa została akademikiem i wykładała na Wydziale Anglistyki Uniwersytetu Wrocławskiego. Latem 1981 roku miały miejsce wydarzenia, które radykalnie zmieniły życie wybitnej kobiety obdarzonej talentem literackim. Wówczas Stachniak otrzymała stypendium na Uniwersytecie McGill w Kanadzie i tam wyjechała. W Polsce wydarzenia polityczne potoczyły się w taki sposób, że nie miała ani możliwości, ani chęci powrotu do Polski, więc postanowiła zostać.
Szybko znalazła pracę w Kanadzie. Ewa zatrudniła się w Radio Canada International, gdzie w latach 1984-1986 pracowała w sekcji polskiej, pomagając tworzyć programy o Kanadzie. Następnie w 1988 roku przeniosła się do Toronto, aby uczyć języka angielskiego i nauk humanistycznych w Sheridan College.
Zdolności literackie Ewy ujawniły się właśnie w Kanadzie. Jej pierwsze opowiadanie, „Marmurowi bohaterowie”, zostało opublikowane w Antigonish Review w 1994 roku. W 2000 roku Ewa Stachniak opublikowała swoje pierwsze duże dzieło – powieść „Konieczne kłamstwa”.
Niektóre książki wrocławskiej autorki stały się bestsellerami i otrzymały liczne nagrody. Bardzo interesująca okazała się powieść historyczna „Katarzyna Wielka. Gra o władzę”, która ukazała się w 2012 roku. W 2014 roku, dzięki sukcesowi tego dzieła, wydała kontynuację – „Cesarzową nocy”.
Powieść o Katarzynie
W Polsce Katarzyna II, cesarzowa Rosji, ma opinię erotomanki, satrapy w spódnicy i okrutnicy. Dlatego dla niektórych wybór tej postaci był dość dziwny. Niemniej jednak książka znalazła się w pierwszej dziesiątce najlepszych zagranicznych powieści historycznych 2012 roku. Co skłoniło Stachniak do wyboru takiego tematu?
Autorka odpowiedziała na to pytanie w jednym z wywiadów. Najpierw Ewa przeczytała pamiętniki cesarzowej. Zobaczyła w nich nie hipokrytkę czy despotkę, ale mądrą i ciekawą kobietę, która musiała podjąć polityczną grę. W rzeczywistości jej okrucieństwo to bardziej mit, bowiem gdy Henryk VIII Tudor chciał zmienić swoją żonę nową, zazwyczaj wysyłał poprzedniczkę na szafot, a Katarzyna tak nie postępowała. Kiedy jej kochanek Mamonov zdradził ją z najlepszą przyjaciółką, kupiła im pałac w Moskwie i wygnała – i na tym zemsta się skończyła.
Stachniak formułuje interesującą, choć dla wielu kontrowersyjną opinię:
„Historia pisana z pozycji podbitego jest inna, niż ta, którą piszą zwycięzcy. Ale jeśli spojrzymy na nią jak na głównego menadżera korporacji zwanej carską Rosją, to Katarzyna była świetnym szefem”.
Osobą wprowadzającą czytelnika w świat carskiego dworu jest młoda Polka Barbara. Po śmierci ojca trafia pod opiekę carycy Elżbiety i kanclerza Bestużewa, zostaje szpiegiem.
Pisarka z Wrocławia postanowiła wprowadzić czytelników w świat zza żelaznej kurtyny, ponieważ o Europie Wschodniej w świecie zachodnim niewiele wiadomo. Zaznacza, że w swoich pracach stara się nie uczyć, ale zaciekawiać, opierając się na faktach, dokumentach i wspomnieniach. I dodaje, że ma cały stos materiałów związanych z dworem carskim, a praca z dokumentami zawsze zajmuje co najmniej rok.
Książka o Katarzynie II stała się bestsellerem, książką przełomową. Zdobyła wielu czytelników, zebrała dobre recenzje i sprawiła, że ludzie zwrócili uwagę na wcześniejsze dzieła pisarki. Książka zdobyła również prestiżową nagrodę. Dzięki temu Ewa Stachniak poczuła, że jej twórczość jest potrzebna i że nie pisze, jak to czasem bywa, do szuflady.
Obok Katarzyny w powieści jest osobą zaufaną, która wiedziała jak pozyskać ludzi. A charyzma najlepiej objawia się w osobie, która jej ulega. Narratorka Barbara kocha Katarzynę i opiekuje się nią, traktując ją jak młodszą siostrę. Ale późno zaczyna rozumieć, że przyjaźń z władcą jest niemożliwa, bo na początku nie widzi różnicy między światem publicznym i prywatnym. Istnieje pewna bariera, której nie da się pokonać. Autorka generalnie lubi Katarzynę, choć twierdzi, że w głębi duszy jest jeszcze bardziej podobna do swojej Barbary.
Motywy i styl
Eva Stachniak często pisze o ludziach, którzy wyemigrowali i żyją w obcych kulturach. Jeśli chodzi o cechy stylu, można zauważyć, że polsko-kanadyjska pisarka lubi zostawiać treść między wierszami. W tym celu dokładnie bada tło historyczne, a następnie ożywia je.
Pani Stachniak dowiedziała się np., że w Pałacu Zimowym było dużo kotów. Ale nie pisze o tym tylko jednego zdania, lecz pokazuje, jak wszyscy, którzy tam wchodzą, natykają się na nie wszędzie.
Bardzo różni się od innych książek powieść „Szkoła luster”. Tutaj głównymi bohaterkami są postacie fikcyjne – Weronika i Marie-Louise. Jednak, podobnie jak w poprzednich powieściach, w tej książce główną rolę odgrywają silne i odważne kobiety. Powieść powstała w czasie skandalów wokół Harveya Weinsteina i Jeffreya Epsteina oraz ruchu #MeToo, który zainspirował wiele kobiet do podzielenia się swoimi historiami o doznanej przemocy seksualnej i walce o powrót do normalnego życia.
Kolejną ważną postacią wrocławskiego świata literackiego, jego dumą, jest Gerhart Hauptmann. Więcej o nim możesz dowiedzieć się tutaj.