Leszek Sawicki był wybitnym geologiem, który urodził się w Ukrainie, ale znaczną część swojego życia spędził we Wrocławiu, gdzie zdobył dodatkowe wykształcenie i pozostał, aby pracować. Człowiek ten był również kartografem i współzałożycielem Dolnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego oraz Towarzystwa Miłośników Lwowa we Wrocławiu. Poniżej na łamach iwroclaw.com opowiemy o najważniejszych rzeczach związanych z tym naukowcem i innowatorem, a mianowicie, dlaczego zasłużył na to, by poznali go jego potomkowie i rodacy.
Wczesne życie, pochodzenie, wykształcenie
Leszek Sawicki urodził się w 1924 r. na terenie dzisiejszej Ukrainy, w obwodzie tarnopolskim, we wsi Kopyczyńce w rejonie czortkowskim. Jego ojciec miał na imię Władysław, był inżynierem mierniczym, a matka nazywała się Sofia. Przed przeprowadzką do Wrocławia Leszek mieszkał we Lwowie niemal od urodzenia. Wstąpił na przykład do tutejszego gimnazjum, które było wówczas szkołą radziecką. Przez pewien czas Sawicki musiał brać udział w wojnie, był członkiem drużyny harcerskiej, a podczas II wojny światowej był żołnierzem o pseudonimie „Trajan”.
Po 1946 roku Leszek mógł wreszcie ukończyć edukację. Odbył służbę wojskową w oficerskiej szkole lotniczej, a nieco później, po osiedleniu się we Wrocławiu, ukończył szkołę geologiczną. Było to bliższe prawdziwym zainteresowaniom Sawickiego.
Nasz bohater miał również okazję studiować na Uniwersytecie Wrocławskim, gdzie było wielu byłych pracowników Uniwersytetu Lwowskiego. Wśród nich był wybitny geolog i specjalista od tektoniki Henryk Teisseire. Leszek wspominał później te lata: Lwowiacy zawsze trzymali się razem, był między nimi dobry kontakt, ale władze były podejrzliwe wobec takich więzi.
Działalność
Prawdziwa działalność zawodowa Sawickiego rozpoczęła się w 1950 roku, kiedy to rozpoczął pracę w regionalnym oddziale PIG (skrócona nazwa Państwowego Instytutu Geologicznego), Dolnośląskim Instytucie, założonym 1 maja 1949 roku. Założycielem instytucji został wspomniany wcześniej Teisseire.
Początkowo rola Sawickiego była raczej skromna, po prostu asystował grupie profesora Teisseire. W trudnych powojennych warunkach ci pracowici naukowcy rozpoczęli badania nad budową geologiczną Dolnego Śląska, Sudetów i obszaru przedsudeckiego. Warto zaznaczyć, że nie była ona podobna do budowy geologicznej terenów II Rzeczypospolitej, która była dobrze znana zespołowi. O ile w latach 40. badacze jedynie kompilowali i uzupełniali niemiecką dokumentację oraz zbierali tzw. próbki terenowe (lub materiały doświadczalne), o tyle w latach 50. przy udziale grupy Teisseire rozpoczęto długoterminowe kartowanie geologiczne.
W 1962 roku dr. Leszkowi Sawickiemu powierzono funkcję kierownika działu, którą pełnił do 1977 roku. W tym czasie zespół liczył już około siedemdziesięciu pracowników. W tym czasie powstawały nowe pomieszczenia i laboratoria do dokładniejszych badań. Wśród nich znalazło się m.in. laboratorium geochemiczne wyposażone w nowoczesną aparaturę analityczną.
W latach 1970-1988 Sawicki był redaktorem regionalnym map geologicznych Dolnego Śląska w skali 1:200 000. Zajmował się zagadnieniami tektonicznymi, był autorem lub współautorem szeregu projektów badań wgłębnych prowadzonych metodą wiertniczą. Obserwował odwierty, zbadał i opisał skały ośmiu głębokich otworów wiertniczych. W kopalni Grabin (obecnie gmina Niemodlin) badacz odkrył unikalne źródło wody mineralnej.
Przez 15 lat zespół kierowany przez Leszka Sawickiego opracował i realizował szeroko zakrojony program badań geologicznych na Dolnym Śląsku. W 1982 r. Leszek Sawicki i Andrzej Grocholski opublikowali pracę zbiorową „Stan rozpoznania i kierunki badań strukturalnych Dolnego Śląska”.
Przed zakończeniem pracy w Instytucie Geologicznym opracował zbiorczą mapę geologiczną całego Dolnego Śląska wraz z przyległymi obszarami Czech i Niemiec (skala 1:100 000). Została ona opublikowana w połowie lat 90. i składała się z 16 arkuszy z tekstem objaśniającym. Podobna mapa powstała już w 1966 r., ale Sawicki ją poprawił. Mapa zawiera 400 sekcji litostratygraficznych, choć nie obejmuje formacji czwartorzędowych.
Osiągnięcia
W latach 1997-2002 Leszek Sawicki współpracował z redakcją geograficzną Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN, opracowując kilkaset artykułów dotyczących Iranu, Iraku, Kambodży i Wietnamu. Nawiasem mówiąc, wrocławski geolog był w Wietnamie w latach 60. jako kartograf podczas poszukiwań rud żelaza i napisał książkę opisującą ten kraj i realia życia tamtejszych mieszkańców podczas eskalacji konfliktu zbrojnego. Opisy te są bardzo barwne, a jednym z pierwszych nabywców książki była Ambasada USA w Warszawie.
Jako geolog i kartograf Sawicki bardzo starannie opracowywał mapy geologiczne dotyczące terenów wschodniej części Sudetów. Powstała szczegółowa mapa geologiczna tego pasma górskiego w skali 1:25 000. Wrocławski geolog opracował również tzw. arkusze Głuchołazy, Podlesie i Kamienica. We współautorstwie z innymi badaczami Sawicki opracował kolejne mapy terenu.
W 1968 r. Leszek uzyskał stopień doktora nauk przyrodniczych na podstawie rozprawy zatytułowanej „Tektonika południowej części Niecki Nyskiej i jej krystalicznego podłoża”.
Leszek Sawicki nadzorował wykonanie 8 głębokich odwiertów strukturalnych na Opolszczyźnie. Opracował również projekt, który umożliwił ten proces. Geolog jest jednym z odkrywców termalnych źródeł mineralnych w Grabinie na Śląsku Opolskim. Był promotorem pracy doktorskiej Stefana Cwojdzińskiego oraz recenzentem dwóch innych podobnych prac.
Nagrody:
- Złoty Medal Przyjaźni Demokratycznej Republiki Wietnamu.
- Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi.
- Medale 30-lecia i 40-lecia PRL.
- Złota Odznaka Zasłużony dla Województwa Wrocławskiego i Miasta Wrocławia.
Dorobek życia
Sawicki jest autorem lub współautorem około 50 map archiwalnych, tekstów objaśniających do map, projektów i instrukcji kartograficznych przechowywanych w archiwum Dolnośląskiego Oddziału PIG we Wrocławiu. W 2014 r. Państwowy Instytut Geologiczny wydał wspomnienia Leszka Sawickiego Pies i geolog drogą nie chodzą. Opowieść jest barwna, oryginalna i okraszona humorem. Jest także autorem wielu innych książek.
Sawicki jest także autorem 24 własnych publikacji naukowych, w tym artykułów w języku polskim, francuskim i czeskim. Jako współautor pojawił się w 17 pracach. Jako podróżnik, bohater niniejszego artykułu odwiedził 25 krajów poza Europą, co w czasach PRL-u było nie lada wyczynem. Zorganizował też kilka wypraw do egzotycznych krajów, w tym na Ural Okołobiegunowy i Jedwabnym Szlakiem do Chin.
Pomimo silnych związków z Wrocławiem, Leszek podkreślał, że czuje się Lwowiakiem z krwi i kości. Przyznał nawet, że chciałby zostać pochowany z garścią ziemi z Cmentarza Łyczakowskiego, którą trzymał w pudełku w swoim wrocławskim mieszkaniu. Wybitny geolog zmarł w 2017 r. w wieku 92 lat.
Nawiasem mówiąc, innym mieszkańcem Lwowa, który zrobił karierę we Wrocławiu, był Wojciech Diduszycki. Jego biografia jest jednak znacznie bardziej skandaliczna.