{"id":15218,"date":"2024-09-30T14:09:06","date_gmt":"2024-09-30T12:09:06","guid":{"rendered":"https:\/\/iwroclaw.com\/?p=15218"},"modified":"2024-09-30T14:09:39","modified_gmt":"2024-09-30T12:09:39","slug":"epidemie-w-historii-wroclawia-przeglad-ogolny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-epidemie-w-historii-wroclawia-przeglad-ogolny","title":{"rendered":"Epidemie w historii Wroc\u0142awia: przegl\u0105d og\u00f3lny"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z historii wiemy, \u017ce d\u017cuma by\u0142a jedn\u0105 z najgorszych chor\u00f3b \u015bredniowiecza. Wroc\u0142aw r\u00f3wnie\u017c nie zosta\u0142 oszcz\u0119dzony, ale w mie\u015bcie mia\u0142y miejsce inne epidemie, kt\u00f3re poch\u0142on\u0119\u0142y setki i tysi\u0105ce istnie\u0144 ludzkich w kr\u00f3tkim okresie czasu. W dalszej cz\u0119\u015bci na <a href=\"https:\/\/iwroclaw.com\">iwroclaw.com<\/a> zbadamy te smutne wydarzenia z czas\u00f3w staro\u017cytnych i wsp\u00f3\u0142czesnych oraz przeprowadzimy analiz\u0119.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a34c2fb09a3c\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a34c2fb09a3c\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-epidemie-w-historii-wroclawia-przeglad-ogolny\/#Dzuma\" >D\u017cuma<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-epidemie-w-historii-wroclawia-przeglad-ogolny\/#Skad_wieje_wiatr_epidemii_percepcja_wroclawian_i_fakty\" >Sk\u0105d wieje wiatr epidemii: percepcja wroc\u0142awian i fakty<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-epidemie-w-historii-wroclawia-przeglad-ogolny\/#Gdzie_chowano_zmarlych_i_jak_zabezpieczano_sie_przed_chorobami\" >Gdzie chowano zmar\u0142ych i jak zabezpieczano si\u0119 przed chorobami<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-epidemie-w-historii-wroclawia-przeglad-ogolny\/#Jakie_byly_inne_epidemie\" >Jakie by\u0142y inne epidemie?<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Dzuma\"><\/span>D\u017cuma<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Je\u015bli mowa o czasach \u015bredniowiecza, d\u017cuma, wed\u0142ug historyk\u00f3w, pojawia\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie co 10-15 lat, powoduj\u0105c ogromne straty. W tamtych czasach lekarze byli bardzo cenieni i byli przedmiotem porwa\u0144. Maciej \u0141agiewski, dyrektor Muzeum Miejskiego Wroc\u0142awia, por\u00f3wnuje to do sytuacji, w kt\u00f3rej ze stolicy Dolnego \u015al\u0105ska zosta\u0142by porwany znany lekarz, na przyk\u0142ad profesor Krzysztof Simon, a miasto musia\u0142oby go wykupi\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gdy wiosn\u0105 2020 r. we Wroc\u0142awiu obowi\u0105zywa\u0142 lockdown zwi\u0105zany z koronawirusem, a miasto nagle opustosza\u0142o, przypomnia\u0142o to historykom o epidemiach opisywanych w kronikach z XVI i XVII wieku, kiedy to w mie\u015bcie zamykano karczmy i szko\u0142y, ko\u015bcio\u0142y sta\u0142y puste, a rozrywka by\u0142a zakazana. Jednak staro\u017cytne opisy epidemii by\u0142y znacznie bardziej dramatyczne. Procesje z powozami pogrzebowymi wype\u0142nionymi zw\u0142okami nieustannie ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 ulicami, a dzwony, kt\u00f3re regularnie rozbrzmiewa\u0142y w lokalnych ko\u015bcio\u0142ach, pot\u0119gowa\u0142y atmosfer\u0119 przyt\u0142aczaj\u0105cego niepokoju.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Epidemie, w szczeg\u00f3lno\u015bci d\u017cumy, nawiedza\u0142y Wroc\u0142aw i kontrolowan\u0105 przez niego cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105ska do\u015b\u0107 cz\u0119sto, towarzysz\u0105c okresom wojen i migracji. Wiadomo, \u017ce zaraza z 1568 roku poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie prawie dziewi\u0119ciu tysi\u0119cy os\u00f3b, czyli oko\u0142o jednej trzeciej populacji miasta. W Muzeum Miejskim Wroc\u0142awia znajduje si\u0119 tablica upami\u0119tniaj\u0105ca ofiary epidemii, kt\u00f3ra pe\u0142ni funkcj\u0119 \u015bwieckiego pomnika.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Skad_wieje_wiatr_epidemii_percepcja_wroclawian_i_fakty\"><\/span>Sk\u0105d wieje wiatr epidemii: percepcja wroc\u0142awian i fakty<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"554\" src=\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173257\/image-7.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15222\" srcset=\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173257\/image-7.png 1000w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173257\/image-7-300x166.png 300w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173257\/image-7-768x425.png 768w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173257\/image-7-696x386.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Epidemie w \u015bredniowieczu wyst\u0119powa\u0142y z r\u00f3\u017cn\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 i mia\u0142y r\u00f3\u017cne skutki. Z regu\u0142y przychodzi\u0142y z zachodu, na przyk\u0142ad z W\u0142och. Badania epidemii z przesz\u0142o\u015bci pokazuj\u0105, \u017ce choroby takie jak dur brzuszny i czerwonka cz\u0119sto szala\u0142y podczas wojen, kiedy nikt nie dba\u0142 o warunki sanitarne. Dowody wskazuj\u0105, \u017ce choroby te by\u0142y odpowiedzialne za 70 procent zgon\u00f3w podczas konflikt\u00f3w zbrojnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak we Wroc\u0142awiu, podobnie jak w wielu innych miastach, zwyczajowo win\u0105 za epidemie obarczano \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy rzekomo wlewali truj\u0105ce substancje do studni i \u017ar\u00f3de\u0142. Te masowe infekcje cz\u0119sto nazywano zaraz\u0105 lub morowym powietrzem. Kiedy dzie\u0142a historyczne opisuj\u0105 plag\u0119, u\u017cywaj\u0105 raczej niejasnego opisu objaw\u00f3w, co utrudnia dok\u0142adn\u0105 identyfikacj\u0119 choroby, lecz istniej\u0105 powody, by s\u0105dzi\u0107, \u017ce najcz\u0119\u015bciej by\u0142a to d\u017cuma.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czasami pojawienie si\u0119 \u015bmiertelnej choroby wywo\u0142ywa\u0142o zabobonny strach, a morowe powietrze uwa\u017cano za kar\u0119 za pope\u0142nione grzechy. I o ile oskar\u017canie siebie o grzechy mog\u0142o mie\u0107 jeszcze przynajmniej jakie\u015b pozytywne konsekwencje (skrucha, pokora), o tyle oskar\u017canie \u017byd\u00f3w prowadzi\u0142o do wybuchu innego rodzaju zarazy \u2013 nienawi\u015bci do ludzi innego narodu. M\u00f3wiono, \u017ce \u017bydzi z religii, celowo zatruwali \u017ar\u00f3d\u0142a wody lub powietrze, aby zaszkodzi\u0107 chrze\u015bcijanom. W rezultacie w wielu miejscach \u017bydzi zostali zabici przez spalenie lub powieszenie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednocze\u015bnie wroc\u0142awscy lekarze pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 bardziej realistyczne wersje. Wspominali na przyk\u0142ad o dusz\u0105cym powietrzu czy truj\u0105cych oparach wydobywaj\u0105cych si\u0119 ze zw\u0142ok, kt\u00f3re pozosta\u0142y po starciach zbrojnych i nie zosta\u0142y pochowane. Ponadto w ci\u0119\u017ckich czasach ludzie byli niedo\u017cywieni, co r\u00f3wnie\u017c uwa\u017cano za mo\u017cliw\u0105 przyczyn\u0119 chor\u00f3b. Nawet w tamtym czasie by\u0142o ju\u017c jasne dla lekarzy, \u017ce infekcja nast\u0105pi\u0142a poprzez kontakt z zara\u017conymi lud\u017ami, przedmiotami lub odzie\u017c\u0105, kt\u00f3rych dotykali.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Gdzie_chowano_zmarlych_i_jak_zabezpieczano_sie_przed_chorobami\"><\/span>Gdzie chowano zmar\u0142ych i jak zabezpieczano si\u0119 przed chorobami<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gdy pojawi\u0142a si\u0119 potrzeba pochowania ogromnej liczby ofiar epidemii, we Wroc\u0142awiu zacz\u0119to budowa\u0107 nowe cmentarze przy ko\u015bcio\u0142ach. Po epidemii d\u017cumy cmentarze pozosta\u0142y w miejscach takich jak ko\u015bcio\u0142y El\u017cbiety, Marii Magdaleny i Barbary, gdzie utworzono rodzaj zbiorowej mogi\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W celu ochrony przed epidemiami w przesz\u0142o\u015bci budowano specjalne wie\u017ce stra\u017cnicze dla wojska przeje\u017cd\u017caj\u0105cego przez miasto. Sprawdzano tam dokumenty i poddawano kwarantannie. Aby zwalcza\u0107 epidemie, miasto postawi\u0142o r\u00f3wnie\u017c stra\u017cnice przy mostach i bramach.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"612\" height=\"612\" src=\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173259\/image-6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15219\" srcset=\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173259\/image-6.png 612w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2024\/09\/17173259\/image-6-300x300.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 612px) 100vw, 612px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00d3wcze\u015bni lekarze, cho\u0107 bez nowoczesnego sprz\u0119tu ochronnego, pr\u00f3bowali leczy\u0107 pacjent\u00f3w r\u00f3\u017cnymi metodami. Stosowali upuszczanie krwi, usuwanie lub wypalanie guz\u00f3w, podawali mikstury z egzotycznych sk\u0142adnik\u00f3w. Lekarze nosili charakterystyczne ubrania \u2013 d\u0142ugie, zakurzone p\u0142aszcze, sk\u00f3rzane kapelusze i maski z d\u0142ugimi dziobami, kt\u00f3re, jak wierzono, chroni\u0142y przed \u201ezgni\u0142ym powietrzem\u201d. Maski te by\u0142y cz\u0119sto wype\u0142nione zio\u0142ami, kt\u00f3re rzekomo neutralizowa\u0142y infekcje.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Jakie_byly_inne_epidemie\"><\/span>Jakie by\u0142y inne epidemie?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Opr\u00f3cz d\u017cumy najstraszniejszymi chorobami we Wroc\u0142awiu, kt\u00f3re wywo\u0142ywa\u0142y epidemie, by\u0142y cholera, malaria, ospa i tyfus. Cholera, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, kiedy\u015b powa\u017cnie os\u0142abi\u0142a armi\u0119 napoleo\u0144sk\u0105. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej liczb\u0119 ofiar epidemii szacowano na miliony, ale potem do cholery i tyfusu dodano nies\u0142awn\u0105 \u201ehiszpa\u0144sk\u0105 gryp\u0119\u201d. A w 1963 roku w mie\u015bcie szala\u0142a opisana wcze\u015bniej <a href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/uk\/eternal-epidemiyi-v-istoriyi-vroczlava-vispa-abo-chorna-pani\">plaga ospy<\/a>, kt\u00f3ra trwa\u0142a 95 dni i doprowadzi\u0142a do izolacji Wroc\u0142awia od reszty kraju. Pocz\u0105tkowo lekarze zdiagnozowali chorob\u0119 jako osp\u0119 wietrzn\u0105, dlatego wirus w XX wieku rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 bardziej, ni\u017c powinien.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z jakiego\u015b powodu wi\u0119kszo\u015b\u0107 artyku\u0142\u00f3w historycznych i przegl\u0105dowych zwi\u0105zanych z masowymi zachorowaniami we Wroc\u0142awiu skupia si\u0119 na tej drugiej epidemii. By\u0142a ona prawdopodobnie jedn\u0105 z najbardziej rozpowszechnionych w tzw. cywilizowanych czasach. Oczywi\u015bcie wiemy, \u017ce p\u00f3\u017aniej miasto nawiedzi\u0142 koronawirus, ale to ju\u017c temat na osobn\u0105 rozmow\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Z historii wiemy, \u017ce d\u017cuma by\u0142a jedn\u0105 z najgorszych chor\u00f3b \u015bredniowiecza. Wroc\u0142aw r\u00f3wnie\u017c nie zosta\u0142 oszcz\u0119dzony, ale w mie\u015bcie mia\u0142y miejsce inne epidemie, kt\u00f3re poch\u0142on\u0119\u0142y setki i tysi\u0105ce istnie\u0144 ludzkich w kr\u00f3tkim okresie czasu. W dalszej cz\u0119\u015bci na iwroclaw.com zbadamy te smutne wydarzenia z czas\u00f3w staro\u017cytnych i wsp\u00f3\u0142czesnych oraz przeprowadzimy analiz\u0119. D\u017cuma Je\u015bli mowa o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":318,"featured_media":15086,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[6834,6833,6029,6838,5407,6835,6837,6836,5405,5462],"motype":[4828],"moformat":[6286],"moimportance":[35],"class_list":["post-15218","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-healthy","tag-dzuma","tag-epidemie","tag-epidemie-w-historii-wroclawia","tag-epidemie-w-sredniowieczu","tag-historia-medycyny","tag-maciej-lagiewski","tag-percepcja-wroclawian-i-fakty","tag-skad-wieje-wiatr-epidemii","tag-slawni-ludzie","tag-slawni-wroclawianie","motype-eternal","moformat-copywriting-longread","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15218","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/318"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15218"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15218\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15225,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15218\/revisions\/15225"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15086"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15218"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=15218"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=15218"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=15218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}