{"id":13275,"date":"2023-04-25T17:46:22","date_gmt":"2023-04-25T15:46:22","guid":{"rendered":"https:\/\/iwroclaw.com\/?p=13275"},"modified":"2023-04-25T17:46:31","modified_gmt":"2023-04-25T15:46:31","slug":"fritz-haber-wroclawski-naukowiec-ktory-stworzyl-nawozy-sztuczne-i-gaz-musztardowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-fritz-haber-wroclawski-naukowiec-ktory-stworzyl-nawozy-sztuczne-i-gaz-musztardowy","title":{"rendered":"Fritz Haber: wroc\u0142awski naukowiec, kt\u00f3ry stworzy\u0142 nawozy sztuczne i gaz musztardowy"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cho\u0107by\u015bmy chcieli, by \u015bwiat by\u0142 bardziej klarowny i by\u015bmy mogli \u015bwiadomie wybiera\u0107 mi\u0119dzy dobrem a z\u0142em, historia pokazuje, \u017ce jest odwrotnie i nawet geniusze z r\u00f3wnym zapa\u0142em s\u0142u\u017c\u0105 zar\u00f3wno \u015bwiat\u0142u, jak i ciemno\u015bci. W tym artykule, opublikowanym na <a href=\"http:\/\/iwroclaw.com\">iwroclaw.com<\/a>, opowiemy o jednej z najbardziej kontrowersyjnych postaci w\u015br\u00f3d &#8222;wroc\u0142awskich&#8221; noblist\u00f3w &#8211; Fritzu Haberze.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a34d9e535f86\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a34d9e535f86\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-fritz-haber-wroclawski-naukowiec-ktory-stworzyl-nawozy-sztuczne-i-gaz-musztardowy\/#Zbawiciel_ludzkosci\" >Zbawiciel ludzko\u015bci<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-fritz-haber-wroclawski-naukowiec-ktory-stworzyl-nawozy-sztuczne-i-gaz-musztardowy\/#Wojna_chemiczna_Fritza_Habera\" >Wojna chemiczna Fritza Habera<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-fritz-haber-wroclawski-naukowiec-ktory-stworzyl-nawozy-sztuczne-i-gaz-musztardowy\/#Cyklon_B_i_III_Rzesza\" >Cyklon B i III Rzesza<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/eternal-fritz-haber-wroclawski-naukowiec-ktory-stworzyl-nawozy-sztuczne-i-gaz-musztardowy\/#Zycie_na_emigracji\" >\u017bycie na emigracji<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zbawiciel_ludzkosci\"><\/span>Zbawiciel ludzko\u015bci<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fritz Haber urodzi\u0142 si\u0119 w 1868 roku w zamo\u017cnej rodzinie \u017cydowskiej w mie\u015bcie Breslau (obecnie Wroc\u0142aw). Tam uzyska\u0142 wykszta\u0142cenie wy\u017csze w zakresie chemii. Nast\u0119pnie studiowa\u0142 na uniwersytetach w Berlinie i Heidelbergu oraz uko\u0144czy\u0142 Szko\u0142\u0119 Techniczn\u0105 w Charlottenburgu. W wieku 22 lat Haber obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 na Uniwersytecie w Berlinie. Ju\u017c wtedy by\u0142o jasne, \u017ce w \u015bwiecie nauki wzesz\u0142a niezwyk\u0142a gwiazda, zdolna do dokonania wielkich odkry\u0107 w chemii. I jak pokaza\u0142 czas, przewidywania nie zawiod\u0142y.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kilka lat przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Fritz Haber wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z niemieckim chemikiem i przysz\u0142ym laureatem Nagrody Nobla Carlem Boschem. W ci\u0105gu 5 lat ci dwaj utalentowani naukowcy dokonali czego\u015b, czego nie by\u0142by w stanie dokona\u0107 nowoczesny instytut badawczy &#8211; stworzyli metod\u0119 sztucznego wytwarzania amoniaku i zbadali wp\u0142yw azotu na tempo wzrostu zb\u00f3\u017c, wskazuj\u0105c ten pierwiastek jako idealny naw\u00f3z sztuczny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tym czasie gazety pisa\u0142y, \u017ce Haber &#8222;stworzy\u0142 chleb z powietrza&#8221; i pokona\u0142 g\u0142\u00f3d na \u015bwiecie, bo plony zb\u00f3\u017c na nawozach azotowych wzros\u0142y kilkakrotnie.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wojna_chemiczna_Fritza_Habera\"><\/span>Wojna chemiczna Fritza Habera<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce s\u0142awa &#8222;\u017cywiciela ludzko\u015bci&#8221; powinna zaspokoi\u0107 ambicje najbardziej ambitnego cz\u0142owieka, ale nie w przypadku Fritza Habera. W I wojnie \u015bwiatowej, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1914 roku, widzia\u0142 nie globaln\u0105 katastrof\u0119, a tylko okno mo\u017cliwo\u015bci dla siebie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">By\u0142 to pocz\u0105tek wsp\u00f3\u0142pracy z niemieckim przemys\u0142em obronnym, gdzie naukowiec by\u0142 odpowiedzialny za produkcj\u0119 chemicznych \u015brodk\u00f3w bojowych. Jego odkrycia w tej dziedzinie doprowadzi\u0142y do \u015bmierci dziesi\u0105tek tysi\u0119cy ludzi. Co wi\u0119cej, w bitwie pod Ypres, gdzie armia niemiecka u\u017cy\u0142a gazu dusz\u0105cego, nazwanego p\u00f3\u017aniej gazem musztardowym, naukowiec osobi\u015bcie kierowa\u0142 operacj\u0105 i prowadzi\u0142 zapisy skutk\u00f3w dzia\u0142ania truj\u0105cej substancji na ludzi. Wszystko to robi\u0142, obserwuj\u0105c jednocze\u015bnie cierpienie i \u015bmier\u0107 \u017co\u0142nierzy po ataku chemicznym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednocze\u015bnie Haber nie tylko nie czu\u0142 si\u0119 winny swoich czyn\u00f3w, ale usprawiedliwia\u0142 si\u0119 m\u00f3wi\u0105c, \u017ce stworzona przez niego &#8222;niezwyci\u0119\u017cona bro\u0144&#8221; pozwoli mu szybko wygra\u0107 wojn\u0119 i zmniejszy\u0107 liczb\u0119 strat w ludziach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oczywi\u015bcie argumenty te nie wydawa\u0142y si\u0119 przekonuj\u0105ce dla jego \u017cony, kt\u00f3ra nie mog\u0105c ud\u017awign\u0105\u0107 ci\u0119\u017caru psychicznego pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Cyklon_B_i_III_Rzesza\"><\/span>Cyklon B i III Rzesza<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Niemniej jednak w 1919 roku, mimo protest\u00f3w koleg\u00f3w naukowc\u00f3w, Haber otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla za swoj\u0105 metod\u0119 tworzenia sztucznego amoniaku.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W czasach Republiki Weimarskiej naukowiec pracowa\u0142 w niemieckim sektorze gospodarczym, a mianowicie by\u0142 odpowiedzialny za likwidacj\u0119 paso\u017cyt\u00f3w takich jak wszy i pluskwy. Z tego zadania wywi\u0105za\u0142 si\u0119 znakomicie, tworz\u0105c skuteczny \u015brodek &#8211; gaz Cyklon B.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A kilka lat p\u00f3\u017aniej nazi\u015bci, kt\u00f3rzy doszli do w\u0142adzy w Niemczech, zacz\u0119li u\u017cywa\u0107 jej do masowego mordowania wi\u0119\u017ani\u00f3w w komorach gazowych oboz\u00f3w koncentracyjnych.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Delikatnie m\u00f3wi\u0105c, relacje naukowca z now\u0105 w\u0142adz\u0105 nie by\u0142y dobre. Nazi\u015bci nie lubili \u017byd\u00f3w i niezale\u017cnie od tego, jak bardzo Haber broni\u0142 nowego rz\u0105du i krytykowa\u0142 \u017cydowskich naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy wyemigrowali za granic\u0119, musia\u0142 zrobi\u0107 to samo &#8211; opu\u015bci\u0107 kraj.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Zycie_na_emigracji\"><\/span>\u017bycie na emigracji<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W 1933 roku, po ucieczce do Anglii, Haber pracowa\u0142 przez kilka miesi\u0119cy na Uniwersytecie w Cambridge, a nast\u0119pnie otrzyma\u0142 zaproszenie do obj\u0119cia stanowiska w Palesty\u0144skim Instytucie Badawczym Daniela Sieffa w Rechowot.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"800\" src=\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174207\/image-24.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13276\" srcset=\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174207\/image-24.png 1600w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174207\/image-24-300x150.png 300w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174207\/image-24-768x384.png 768w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174207\/image-24-1536x768.png 1536w, https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174207\/image-24-696x348.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Naukowiec przyj\u0105\u0142 ofert\u0119, ale nagle zachorowa\u0142 i dosta\u0142 ataku serca. Wyjecha\u0142 do Rechowot na pocz\u0105tku 1934 roku, ale nigdy nie dotar\u0142 do nowego miejsca pracy. Podczas postoju w Szwajcarii jego stan zdrowia pogorszy\u0142 si\u0119 i zmar\u0142 w wieku 65 lat. Fritz Haber zosta\u0142 pochowany w Bazylei, w rodzinnej krypcie, obok swojej pierwszej \u017cony.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cho\u0107by\u015bmy chcieli, by \u015bwiat by\u0142 bardziej klarowny i by\u015bmy mogli \u015bwiadomie wybiera\u0107 mi\u0119dzy dobrem a z\u0142em, historia pokazuje, \u017ce jest odwrotnie i nawet geniusze z r\u00f3wnym zapa\u0142em s\u0142u\u017c\u0105 zar\u00f3wno \u015bwiat\u0142u, jak i ciemno\u015bci. W tym artykule, opublikowanym na iwroclaw.com, opowiemy o jednej z najbardziej kontrowersyjnych postaci w\u015br\u00f3d &#8222;wroc\u0142awskich&#8221; noblist\u00f3w &#8211; Fritzu Haberze. Zbawiciel ludzko\u015bci Fritz [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":318,"featured_media":12951,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4823],"tags":[5549,5536,5528,5405,5462,5548,5406,5546,5527,5529,5547,5550],"motype":[4828],"moformat":[88],"moimportance":[32,35],"class_list":["post-13275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-innovator","tag-cyklon-b-i-iii-rzesza","tag-fritz-haber","tag-historia-wynalazcow","tag-slawni-ludzie","tag-slawni-wroclawianie","tag-wojna-chemiczna-fritza-habera","tag-wroclawianie","tag-wroclawski-naukowiec","tag-wynalazcow-we-wroclawiu","tag-wynalazki-we-wroclawiu","tag-zbawiciel-ludzkosci","tag-zycie-na-emigracji","motype-eternal","moformat-copywriting","moimportance-golovna-novyna","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/318"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13275"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13279,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13275\/revisions\/13279"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13275"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=13275"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=13275"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=13275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}