Uniwersytety, armia i Cambridge<\/h2>\n\n\n\n
Max Born urodzi\u0142 si\u0119 11 grudnia 1882 roku we Wroc\u0142awiu jako syn profesora szko\u0142y \u015bredniej i utalentowanej pianistki. Matka przysz\u0142ego naukowca, Margarete Kauffmann, zmar\u0142a do\u015b\u0107 wcze\u015bnie na chorob\u0119 dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych. Jego ojciec o\u017ceni\u0142 si\u0119 ponownie, ale nowa \u017cona, Bertha Lipstein, nie mog\u0142a zast\u0105pi\u0107 mu i jego siostrze matki.<\/p>\n\n\n\n
Na kr\u00f3tko przed \u015bmierci\u0105 ojca Max, za jego rad\u0105, wst\u0105pi\u0142 do Gimnazjum im. Kr\u00f3la Wilhelma w Breslau, a po jego uko\u0144czeniu uda\u0142 si\u0119 na miejscowy uniwersytet.<\/p>\n\n\n\n
W pierwszych latach pobytu na uniwersytecie Max Born zafascynowa\u0142 si\u0119 filozofi\u0105 i histori\u0105 sztuki, jednak poziom nauczania w tej instytucji nie zadowala\u0142 Borna, dlatego nie pozosta\u0142 d\u0142ugo we Wroc\u0142awiu i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Getyngi. Tam ostatecznie zdoby\u0142 wykszta\u0142cenie wy\u017csze, a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 wyk\u0142adowc\u0105 na uniwersytecie. <\/p>\n\n\n\n
W 1907 roku Max Born otrzyma\u0142 tytu\u0142 doktora za prac\u0119 na temat teorii stateczno\u015bci cia\u0142 spr\u0119\u017cystych.<\/p>\n\n\n\n
W tym samym roku przysz\u0142y noblista zosta\u0142 powo\u0142any do wojska w celu odbycia s\u0142u\u017cby wojskowej, jednak nie odby\u0142 jej w pe\u0142nym wymiarze – Born zosta\u0142 zwolniony z powodu zaostrzenia astmy.<\/p>\n\n\n\n
Po powrocie do kraju natychmiast uda\u0142 si\u0119 do Cambridge, gdzie sp\u0119dzi\u0142 kolejne p\u00f3\u0142 roku z korzy\u015bci\u0105 dla siebie – za granic\u0105 dog\u0142\u0119bnie studiowa\u0142 podstawowe problemy fizyki.<\/p>\n\n\n\n
Berlin, Einstein i publikacje<\/h2>\n\n\n\n
W czasie I wojny \u015bwiatowej, w 1915 r. Born wyk\u0142ada\u0142 fizyk\u0119 teoretyczn\u0105 na Uniwersytecie w Berlinie i by\u0142 zafascynowany badaniem mo\u017cliwo\u015bci artylerii z punktu widzenia praw fizyki, co z pewno\u015bci\u0105 by\u0142o zgodne z duchem czasu. Ten okres jego \u017cycia wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c znajomo\u015bci\u0105 z Einsteinem, gdy\u017c Born by\u0142 wieloletnim wielbicielem prac tw\u00f3rcy teorii wzgl\u0119dno\u015bci. Obaj naukowcy nawi\u0105zali przyjazne stosunki, kt\u00f3re trwa\u0142y przez ca\u0142e \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n
W 1928 roku Born zacz\u0105\u0142 mie\u0107 problemy zdrowotne i sp\u0119dzi\u0142 rok w sanatorium, gdzie napisa\u0142 podr\u0119cznik z optyki. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce nie by\u0142a to jego jedyna publikacja. Opr\u00f3cz niej, najbardziej znanymi pracami Borna s\u0105: „Dynamics of Crystal Lattices”, „Natural Philosophy of Cause and Chance” oraz „Zur Quantummechanik”.<\/p>\n\n\n\n
W 1932 roku Max Born zosta\u0142 dziekanem Wydzia\u0142u Nauk w Getyndze, ale po doj\u015bciu nazist\u00f3w do w\u0142adzy w Niemczech wyemigrowa\u0142 do Wielkiej Brytanii z powodu ich antysemickiej polityki. Przez pewien czas wyk\u0142ada\u0142 w Cambridge, nast\u0119pnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do W\u0142oszech, a w 1936 roku zosta\u0142 profesorem filozofii naturalnej na Uniwersytecie w Edynburgu.<\/p>\n\n\n\n
W 1954 roku fizyk otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla za badania nad mechanik\u0105 kwantow\u0105. Opr\u00f3cz Nagrody Nobla naukowiec otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Stokesa, a w 1950 roku Hughes Medal.<\/p>\n\n\n\n
W 1957 roku wraz z innymi naukowcami z Getyngi Max Born podpisa\u0142 s\u0142ynny Manifest z G\u00f6ttingen przeciwko wyposa\u017ceniu armii RFN w taktyczn\u0105 bro\u0144 j\u0105drow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Born zosta\u0142 pochowany w Getyndze na tym samym cmentarzu co Max Planck i David Hilbert. Na jego nagrobku wyryte jest podstawowe r\u00f3wnanie mechaniki kwantowej.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/cdn.iwroclaw.com\/wp-content\/uploads\/sites\/44\/2023\/04\/17174209\/image-23.png\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nPrzy Placu Wolno\u015bci 4 we Wroc\u0142awiu mo\u017cna znale\u017a\u0107 dom, w kt\u00f3rym wychowywa\u0142 si\u0119 genialny fizyk. W 2002 roku na tym domu zosta\u0142a zamontowana tablica pami\u0105tkowa. A do tego we Wroc\u0142awiu, w samym sercu miasta, znajduje si\u0119 Plac Maxa Borna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Niemiecki fizyk teoretyczny Max Born by\u0142 cz\u0142onkiem Towarzystwa Kr\u00f3lewskiego w Edynburgu oraz Akademii Nauk w Getyndze. Wyk\u0142ada\u0142 na Uniwersytecie w Getyndze, by\u0142 laureatem Nagrody Nobla i tw\u00f3rc\u0105 mechaniki macierzowej. Born jest autorem teorii budowy atomu. By\u0142 zaanga\u017cowany w rozw\u00f3j teorii wzgl\u0119dno\u015bci i dynamiki siatek krystalicznych. Do osi\u0105gni\u0119\u0107 fizyka nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c uproszczona metoda obliczania masy elektronu, […]<\/p>\n","protected":false},"author":318,"featured_media":13066,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4823,1],"tags":[5542,5545,5528,5543,5537,5544,5405,5462,5406,5527,5529],"motype":[4828],"moformat":[88],"moimportance":[32,35],"class_list":["post-13270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-innovator","category-bez-kategorii","tag-einstein-z-breslau","tag-einstein-i-publikacje","tag-historia-wynalazcow","tag-laureat-nagrody-nobla-max-born","tag-max-born","tag-nagrody-nobla","tag-slawni-ludzie","tag-slawni-wroclawianie","tag-wroclawianie","tag-wynalazcow-we-wroclawiu","tag-wynalazki-we-wroclawiu","motype-eternal","moformat-copywriting","moimportance-golovna-novyna","moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/318"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13270"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13270\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13274,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13270\/revisions\/13274"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13270"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=13270"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=13270"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/iwroclaw.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=13270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}